باب بيستم : در بيان ادويه‌اى كه حرف اول آنها فا است فصل الفاء مع الالف فاخته به فتح فا و الف و كسر خاى معجمه و تاى مثناة فوقانيه و ها لغت فارسى است و نيز به فارسى كركرو و به هندى پاندك نامند و به عربى عرفيه و نزد اهل انطاكيه مشهور به يمامه است . ماهيت آن : مرغى است خاكسترى رنگ مطوق به طوق سياه قريب به جثه كبوتر صحرايى و كمتر از آن و قليل الالفت و حسن الصوت . طبيعت آن : در آخر دويّم گرم و خشك و بعضى تا اول سيّم گفته‌اند و بهترين آن جوان فربه آنست . افعال و خواص آن : * امراض الرأس * مهرّا پخته آن جهت رعشه و فالج و خدر و امراض عصبانى بارد و رياح غليظ و تفتيح سدد . * العين * قطور خون تازه گرم آن جهت بياض چشم مؤثر خصوص خون بال آن . * الاورام و غيره * ضماد زبل آن با سركه جهت تحليل اورام و نضج آنها و به جهت رفع كلف و آثار و خوردن گوشت آن مورث بىخوابى و دير هضم خصوص كباب آن ، مصلح آن شكر و در روغنها و سركه و گشنيز . * الخواص * گفته‌اند تعليق زبل آن بر طفلى كه شب در خواب فزع نمايد رافع آنست و آواز آن مغز را سودمند و مار از آواز آن بگريزد و در خانه‌اى كه قمرى سفيد باشد هيچ دزد و دشمن و ساحر دست نيابد و بخور پر آن گريزاننده مار است . فادزهر به فتح فا و الف و دال مهمله و زاى معجمه و سكون ها و راى مهمله معرب بادزهر است و به اصطلاح عبارت از دوايى است كه حافظ ارواح بود به قوّت خود دفع ضرر سم از بدن نمايد و بيان معنى آن به تفصيل در مقدمه و بادزهر در حرف الباى الموحده مع الالف مذكور شد . فاذخ به فتح فا و الف و فتح ذال و خاى معجمتين . حكيم مير محمد مؤمن نوشته به لغت هندى اسم بندق هنديست و مؤلف اختيارات اشتباه به نوعى از حجر السم كرده و گويند سنگى است زرد مايل به سفيدى و بعضى به سبزى و به رنگهاى ديگر نيز مىباشد و چون بر روى سنگ با زردچوبه بسايند ساييده آن پسته‌اى رنگ بود و در آتش نسوزد و نيز صاحب اختيارات نوشته كه از آخر هند و چين نيز آورند و بهترين آن چينى بود و بادزهر همه زهرها است شرباً و طلاءً . مقدار شربت آن : دوازده جو است و گفته بىخلاف بادزهر كانى است . فار به فتح فا و الف و راى مهمله به فارسى موش و هوشا و موكهك و به سريانى كوقفرى و به رومى بوبطيقو و به يونانى ليفطروس و به هندى چوه و به تركى سيجان نامند . ماهيت آن : حيوانى معروف است ذى هوش و موذى . طبيعت آن : در سيّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : * امراض الرأس * خوردن آن مورث نسيان و غثيان و اخلاق ذميمه و مفسد معده و چون بريان نمايند و به طفلى كه از دهن او رطوبات بسيار آيد بدهند كه بخورد مؤثر . * اعضاء النفض * جلوس در طبيخ آن جهت رفع عسر البول و آشاميدن سرگين آن جهت تحليل اخلاط غليظه و با كندر و سركه جهت اخراج سنگ گرده و مثانه و شافه آن رافع عسر البول و بغايت ملين طبع اطفال . * العين * طلا و اكتحال زبل آن جهت